Beeld van Louis Couperus in het Lange Voorhout in Den Haag. Foto: Wikimedia

‘De Vliegende Hagenaar’ of ‘een ontrouwe zoon der Ooievaarsstad’ noemde Louis Marie Anne Couperus zichzelf. Hoewel hij als dandy-journalist de helft van zijn leven doorbracht in het buitenland (vooral in zijn geliefde Zuid-Frankrijk en Italië), keerde hij altijd weer terug naar de ‘soezige’, standsbewuste stad die hij met zedenromans als De boeken der kleine zielen en Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan tot in Engeland beroemd had gemaakt; ook zijn naturalistische, door Zola beïnvloede romandebuut Eline Vere, dat als feuilleton verscheen nadat zijn carrière als dichter door Van Deyssel getorpedeerd was, speelt in Den Haag. Maar Couperus was meer dan de chroniqueur van het Haagse fin de siècle. Hij publiceerde mythologische sprookjes, schreef met De stille kracht een invloedrijke overspelroman over het Nederlands-Indië dat hij nog uit zijn jeugd kende en excelleerde in de 20ste eeuw met historische romans over de klassieke Oudheid, waarvan De berg van licht (1905-06), over de decadente Romeinse keizer Heliogabalus, en Iskander (1920), over Alexander de Grote, de leesbaarste zijn. In Couperus’ beste romans regeert het Noodlot en staan de ‘woord-mooie zinnen’ nooit de spanning of de psychologische detaillering in de weg. Couperus’ Volledige Werken beslaan vijftig delen – twee minder dan die van Vestdijk, die echter minder bestand is gebleken tegen de tand des tijds.

AANRADER: Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan (1906)
Het verhaal van een invloedrijke moord in Nederlands-Indië is ook een aangrijpende roman over de geheime liefde van twee stokoude Haagse repatrianten. Middelpunt van Couperus' achttiende roman is de bijna honderdjarige 'grootmama' Ottilie Derckz, die nog dagelijks bezoek krijgt van de niet veel jongere meneer Takma. Met hem heeft zij in Indië haar echtgenoot vermoord; van hem heeft zij een dochter gekregen die haar werkelijke afkomst niet kent. Het zijn daden die de betrokkenen met schuldgevoelens en wurgende angst voor ontdekking hebben opgezadeld, en die ook de volgende generaties treffen. De twee families lijden al 60 jaar onder 'een fatum van ongelukkige huwelijken', maar de shame and scandal barst pas goed los wanneer Takma's kleindochter Elly trouwt met Ottilie's kleinzoon Lot (die hoogstens vermoedt dat hij ook afstamt van Takma), en wanneer een zoon van Ottilie terugkomt uit Indië, waar hij ontdekt heeft dat zijn vader vermoord is. Van oude mensen is een moderne roman, met spookachtige flashbacks, monologues intérieurs en cliffhangers waaraan de oorspronkelijke feuilletonvorm nog te herkennen is. Dat de plot ijzersterk is, wist Couperus zelf ook. Met een knipoog laat hij aan het eind van Van oude mensen zijn alter ego, de schrijver-journalist Lot, overwegen om een roman te wijden aan de nu geheel ontraadselde moord. Maar lang hoeft Lot niet na te denken: 'Neen, dacht hij, en hij zeide het bijna hard-op: het zou mij te romantisch zijn'.

• couperus.pdf (pdf, 48.04 KB)