*

U kijkt naar de website van NRCBoeken 2007-2011. Bezoek ook de de huidige site.

Biografie van Hillary Clinton; In Washington kwamen de mantelpakjes

David Brock: The Seduction of Hillary Rodham. Simon and Schuster, 452 blz. ƒ 55,05

David Brock: The Seduction of Hillary Rodham. Simon and Schuster, 452 blz. ƒ 55,05

Wat heeft de rechtse publicist David Brock toch met linkse vrouwen? Voor de tweede keer in drie jaar heeft Brock - een jonge, neo-conservatieve investigative reporter die wel 'de Bob Woodward van rechts' is genoemd - een uitputtend gedetailleerd boek geschreven over een ambitieuze, linkse Amerikaanse vrouw. In 1993 moest de juriste Anita Hill het ontgelden, nu is presidentsvrouwe Hillary Rodham Clinton aan de beurt.

In beide gevallen gaat het om hoog opgeleide, linkse en 'geëmancipeerde' vrouwen uit de baby boom-generatie, door neo-conservatief Amerika verantwoordelijk gehouden voor de morele verloedering van het land sinds de jaren zestig. Anita Hill is een jonge zwarte vrouw, die de voordracht van de behoudende rechter Clarence Thomas voor het Hooggerechtshof trachtte te verijdelen met klachten over diens seksueel opdringerige gedrag in de tijd dat de twee samenwerkten. Thomas werd toch benoemd, Hill werd afwisselend gevierd als een feministische heldin en afgebrand als een gefrustreerde feeks. Een polariserende vrouw dus, net als Hillary Clinton, aan wie het weekblad Newsweek ooit een omslagartikel wijdde onder de kop 'Saint or Sinner?'. Politieke tegenstanders gaven haar vileine bijnamen als 'Sister Frigidaire', 'Yuppie Wife from Hell' en 'Lady Macbeth from Little Rock'.

Zo verwant als de twee vrouwen ook lijken, David Brock geeft ze een radicaal verschillende behandeling. Anita Hill kreeg in 1993 de volle laag. Brock schetste een azijnzuur portret van de vrouwelijke hoogleraar rechten. Ze was een omhooggevallen leeghoofd en een verkrampte oude vrijster, die zich uit wraakzucht op sleeptouw liet nemen door een radicaal-feministische lobby. Hij citeerde, anoniem, studenten die wisten te melden dat ze onder de lunch smakelijk kon vertellen over pornografie en andere uitwassen van de mannenmaatschappij. In een vraaggesprek noemde hij de alleenwonende Hill 'een beetje getikt en een beetje sletterig'.

Voor Hillary Rodham, daarentegen, gaat de kettingzaag achter slot en grendel. Deze juriste, afkomstig uit een keurig Republikeins middenklasse-milieu, wordt met fluwelen handschoenen aangepakt, alsof Brock iets goed te maken heeft. De Republikeinse kritiek dat Hillary lak zou hebben aan traditionele family values is een 'groteske simplificatie'. Oneerlijk is het, dat Hillary zomaar een 'bitch' wordt genoemd, of een 'dragon lady'. Zulke haatdragende etiketten belemmeren het zicht op 'de breedte van haar betekenis' voor Amerika. Ze wijzen zelfs op de aanwezigheid van 'hardnekkig seksisme en misogynie in deze samenleving', aldus Brock, die zijn eerdere boek over de verloedering van Anita Hill nog zonder schroom de titel The Real Anita Hill meegaf. Dan Hillary.In de slotpassage roemt hij haar 'stille waardigheid' en 'vastberaden kracht' op de Democratische Conventie in Chicago dit jaar. Ze is bovendien, noteert hij, een 'geslaagde moeder'.

Waarom zo'n groot verschil? Een deel van de verklaring is dat Hillary Rodham in politieke zin volgens Brock weliswaar behoort tot 'radicaal-links' maar, tot zijn genoegen, niet tot 'cultureel links'. Bij haar geen recht op luiheid of hasj-roken. Hillary hecht aan hard werken, een harmonieus gezinsleven en een strenge opvoeding voor kinderen. Haar tragiek - dat is de rode draad in het boek - is dat ze juist op die terreinen zo wordt teleurgesteld door haar Bill, volgens Brock een maniakale rokkenjager die nooit de krenkingen en onzekerheid van zijn opvoeding door een alcoholische vader te boven is gekomen. Hillary 'worstelt om haar waardigheid en integriteit te bewaren', weet Brock. Dat onderscheidt haar van Anita Hill, die dezelfde eigenschappen te grabbel gooide, èn van Bill Clinton, die zulke eigenschappen vermoedelijk nooit heeft gehad. 'Het verschil tussen Hillary en Bill Clinton is dat Hillary deep down een goed mens is', citeert Brock instemmend een commentator.

Die lof voor Hillary als persoon dient mede om des te harder uit te halen naar haar politieke opvattingen. Brock verklaart haar schuldig aan 'intellectuele rigiditeit', 'elitarisme', en 'morele ijdelheid' - eigenschappen die Brock en de zijnen steevast toeschrijven aan àlle Amerikaanse 'liberals'. Hillary is een 'soft revolutionary', een sociaal-democraat naar Westeuropese snit, die de staatsmacht ziet als instrument om de maatschappij te hervormen. Ze wil Amerika herscheppen in een 'kindermeisjes-samenleving', een verzorgingsstaat van wieg tot graf, getuige bijvoorbeeld haar mislukte plan voor een nationale gezondheidszorg. Die neiging tot verlicht despotisme moet ter discussie staan, meent Brock, niet haar vermeende feeksgedrag.

Hillary's politieke filosofie - een activistische rol voor de overheid en een instrumentele visie op het recht - deed ze in haar studietijd op bij diverse linkse rolmodellen, zoals de progressieve dominee Don Jones en de radicale activist Saul Alinsky. Haar ontmoetingen met deze linkse mannen - en uiteindelijk met Bill Clinton - vormden evenzovele fasen in wat Brock noemt 'de verleiding van Hillary Rodham'. Dat is dan ook de crux van zijn analyse. De keurige en getalenteerde Hillary, die nog op college voorziter was van de Republikeinse Jeugd en zo graag een 'gele Jaguar SKE convertible' wilde, heeft zich laten verleiden tot een politiek activisme dat volgens Brock op gespannen voet staat met de Amerikaanse democratie. In de neo-conservatieve canon is de overheid er immers niet om de maatschappij te hervormen - zoiets verstikt het individualisme, de drijvende kracht van Amerika - en is het recht juist een middel om de burger te beschermen tegen de overheid, inclusief haar 'goede bedoelingen'.

De grootste verleider in Hillary's leven is natuurlijk Bill Clinton, de man die zijn politieke bliksemcarrière volgens Brock te danken heeft aan haar strategisch inzicht en doorzettingsvermogen. Zo empathisch als Hillary, zo pathografisch wordt Bill in dit boek aangepakt. De lucht van pek en veren stijgt op uit elke passage waarin de 'come back kid' ter sprake komt, en op de achtergrond klinkt alweer het gegrom van de kettingzaag. Met behulp van veelal anonieme bronnen dist Brock talrijke anekdotes op over Clintons karakterzwakte en vooral over zijn dwangmatige vreemdgaan, dat zo uit de hand liep dat Hillary in zijn tijd als goeverneur van Arkansas zelfs een privé-detective zou hebben gehuurd om zijn gangen na te gaan. Toen Clinton zich in 1987, tegen alle verwachtingen in, niet kandidaat stelde voor het presidentschap, handelde hij volgens Brock op dringend advies van intimi die rekenden op een lawine aan onthullingen over zijn buitenechtelijke seksleven.

Vier jaar later, toen Clinton het wel aandurfde, volgde inderdaad een reeks bimbo eruptions in de pers. Brock leverde zijn bijdrage in The American Spectator, met een reportage waarin politiemensen van de staat Arkansas beweerden dat ze hun goeverneur eindeloos heen en weer hadden gereden naar nieuwe liefjes. Maar Clinton overleefde alle verhalen. Ook dat was volgens Brock weer grotendeels te danken aan Hillary, die zich pal achter Bill opstelde. Achter de schermen ging intussen opnieuw een detective aan de slag, om belastende informatie over de 'bimbo's' te verzamelen. Dat het nooit tot een echtscheiding is gekomen, wijt Brock aan Hillary's inzicht dat ze hoe dan ook met Bill een power couple vormt. Gezamenlijk kunnen ze tot de hoogste toppen van het succes stijgen, maar los van elkaar zijn ze hulpeloos. Vandaar ook de ondergang van Hillary's gezondheidszorg-plannen, die ze vooral zelf moest verdedigen. Bovendien, noteert de auteur, is Hillary tegen echtscheiding,zeker als er een kind in het spel is.

Wat is de verdienste van dit merkwaardig schizofrene boek? Brock toont aan, dat Hillary veel heeft moeten incasseren. Niet alleen Bill's overspel, maar ook de 'restyling' van haar uiterlijk en imago - eerst in Arkansas en later in het Witte Huis. In Arkansas verdween het linkse brilletje en gingen de jurken aan, in Washington kwamen de mantelpakjes en werd het haar gecoiffeerd. De 'professionele maar toch moederlijke' houding deed haar intrede, en 'die aanpassing hielp haar echtgenoot door de verkiezingen', meent Brock.

Het Whitewater-schandaal, waarin de Clintons nu al jaren zijn verwikkeld, moet Hillary eveneens pijn doen. Ook hier neemt Brock het voor haar op: van enige malversatie door Hillary is niets bewezen. En 'niets in haar verleden wijst erop dat ze willens en wetens zou meedoen aan oplichterij'. Eerder is Bill weer de schuldige: 'good old boy' Bill stond als goeverneur jarenlang kniediep in het politieke moeras van Arkansas, waar handjeklap tussen bestuurders, belangengroepen en zakenlui schering en inslag is. Clinton verbond zijn lot al vroeg in zijn loopbaan aan dat van de 'kippenkoning' Don Tyson, één van de rijkste en machtigste mannen in de staat.

Brocks slaagt erin deze episodes uit het leven van de Clintons nauwgezet te beschrijven, al zijn veel anekdotes oncontroleerbaar door zijn gebruik van anonieme bronnen. Maar irritant blijft toch het leidmotief van dit boek: de veronderstelde 'verleiding' van Hillary Rodham. Waarom is zij verleid door linkse goeroes, en niet overtuigd? Nergens maakt Brock duidelijk waarom hij juist deze terminologie heeft gekozen, en niets in zijn feiten wijst op een 'verleiding' van Hillary, waarin immers initiatief van de andere kant is verondersteld. Integendeel, uit de feiten blijkt juist dat het meestal Hillary was die het initiatief nam, tot en met haar ontmoeting met Bill Clinton in de bibliotheek van de rechtenfaculteit van Yale.

Misschien komt 'overtuiging' nu eenmaal niet voor in Brocks woordenboek, als het om vrouwen gaat. Wie weet zijn vrouwen in de wereld-volgens-Brock ook geen rationele- maar gevoels-wezens, die niet kunnen worden 'overtuigd' maar hooguit 'verleid'? Of bedoelt hij dat linkse argumenten nu eenmaal zo inherent zwak zijn dat ze elke overtuigingkracht missen, en alleen kunnen worden gebruikt om naiëve geesten (vrouwen) te verleiden? Maar waarom werd Anita Hill dan niet 'verleid' en stuurde zij bij haar volle verstand af op de publicitaire slachting van de onschuldige Clarence Thomas? Omdat ze een verloederde vrouw was?

Verleiding en verloedering: tussen deze polen beweegt zich kennelijk het vrouwbeeld van David Brock. Dat zou verklaren waarom dit boek over Hillary Clinton het spiegelbeeld is geworden van Brocks eerdere over Anita Hill.

Recensies op papier

Boekenbijlage NRC HandelsbladDeze website publiceert elke vrijdag een selectie uit het katern Boeken, dat die dag bij NRC Handelsblad verschijnt. Wilt u alle recensies, interviews, columns en reportages ontvangen, neem dan een zesdaags abonnement of een weekendabonnement op NRC Handelsblad.